Ook on topic

In de omgeving van Stratonicea en op de begraafplaats van de stad zijn meer dan 30 grafstenen gevonden met reliëfafbeeldingen van gladiatoren — een ongewoon hoog aantal voor een stad van deze omvang. Onderzoekers veronderstellen dat hier een gladiatorenschool bestond of dat er regelmatig openbare spelen werden gehouden in het plaatselijke amfitheater. Er is hiervoor nog geen direct bewijs, maar de concentratie van dergelijke grafstenen is uniek voor Carië.

Nog niet. Sinds 2015 staat Stratonicea op de voorlopige (tentatieve) lijst van UNESCO als een uniek voorbeeld van een meerlagige nederzetting, waar de Carische, Hellenistische, Romeinse, Byzantijnse, Ottomaanse en moderne periodes letterlijk over elkaar heen liggen. Het object heeft nog geen officiële status gekregen, maar de kandidatuur wordt wel als het overwegen waard beschouwd.

Stratonicea werd rond 261 v.Chr. gesticht door de Seleucidische koning Antiochus I Soter op de plaats van de oudere Carische nederzetting Idria (Chrisaoris). De stad is vernoemd naar koningin Stratonice, de vrouw van Antiochus, die eerder de echtgenote was van zijn vader Seleucus I. De geschiedenis van dit huwelijk is een van de bekendste verhalen uit de Hellenistische tijd.

Het edict inzake maximumprijzen, uitgevaardigd door keizer Diocletianus in het jaar 301 n.Chr., is een van de meest omvangrijke documenten uit het late Romeinse Rijk: het regelde de prijzen van honderden goederen en diensten in het hele rijk. In de bouleuterie van Stratonicea is een van de meest complete kopieën van deze tekst bewaard gebleven, rechtstreeks uitgehouwen in de binnenmuren van het raadsgebouw. Voor economische historici is dit een bron van de hoogste orde.

In de twintigste eeuw werd op enkele kilometers van Stratonicea de warmtekrachtcentrale van Yatağan in gebruik genomen, waarvoor een steenkoolmijn nodig was. Bij de uitbreiding van de mijnwerkzaamheden werd een deel van de oude begraafplaats van de stad onherstelbaar vernietigd. Dit voorval wordt beschouwd als een van de meest pijnlijke voorbeelden van het conflict tussen industriële ontwikkeling en het behoud van cultureel erfgoed in Turkije.

Het dorp Eskihisar lag bijna duizend jaar lang te midden van antieke ruïnes – vanaf de Seltsjoekse periode tot het einde van de 20e eeuw. De bewoners werden in de jaren 1980 geëvacueerd vanwege de uitbreiding van de steenkoolmijn. De Ottomaanse woonhuizen met hun houtsnijwerk zijn echter bewaard gebleven en maken tegenwoordig deel uit van de toeristische route door Stratonicea – ze geven een levendig beeld van hoe mensen letterlijk bovenop de antieke stad leefden.

Het gymnasium van Stratonicea is een van de grootste in Klein-Azië: het meet ongeveer 105 bij 267 meter. De funderingen, fragmenten van zuilengalerijen en opschriften zijn bewaard gebleven. De opgravingen van het complex gaan door en elk seizoen levert nieuwe vondsten op. De omvang van het bouwwerk getuigt van de aanzienlijke culturele en maatschappelijke status van Stratonicea in de Hellenistische en Romeinse tijd.

Op het terrein van Stratonicea zelf zijn geen snackbars of winkeltjes te vinden. De dichtstbijzijnde plekken waar u water en eten kunt kopen, bevinden zich in het dorp Eskihisar en in de stad Yatağan. Het wordt ten zeerste aangeraden om voor uw bezoek voldoende water mee te nemen, vooral in de warmere maanden.

Voor actuele informatie over de toegangsprijs kunt u het beste de officiële website van het Turkse Ministerie van Cultuur en Toerisme (ktb.gov.tr) raadplegen of bij de ingang van de provincie Muğla navragen. Veel minder bekende archeologische bezienswaardigheden in Turkije vragen een symbolische vergoeding of bieden zelfs gratis toegang, maar de voorwaarden kunnen veranderen.

Het terrein van Stratonicea is groot en grotendeels open. De ondergrond bestaat uit aarde, stenen en stukken geplaveide straat. Voor oudere kinderen die geïnteresseerd zijn in geschiedenis is deze plek zeker de moeite waard. Ouderen en bezoekers met beperkte mobiliteit moeten er rekening mee houden dat het terrein op sommige plaatsen oneffen is en dat het theater op een helling ligt. Stevige, dichte schoenen met een harde zool zijn voor iedereen verplicht.

De stad bloeide tijdens de Hellenistische en vroeg-Romeinse periode. Onder Hadrianus (2e eeuw n.Chr.) kreeg ze zelfs de eervolle naam Hadrianopolis. Een zware klap werd toegebracht door de aardbeving van 365 n.Chr., die een groot deel van de gebouwen verwoestte. Later verrees op de ruïnes een kleine Byzantijnse kerk, vervolgens een middeleeuwse begraafplaats en later het Ottomaanse dorp Eskihisar. De stad verdween niet, maar onderging een transformatie, wat deze plek zo bijzonder maakt.

De beste periode om Stratonicea te bezoeken is maart–mei en oktober–november. In het voorjaar zijn de heuvels van Karië bedekt met groen, is de temperatuur aangenaam en zijn er bijna geen toeristen. In de herfst is het zacht en helder. In de zomer is het heet in de vallei tussen Yatağan en Milas, en de nabijheid van de steenkoolmijn zorgt bij winderig weer voor extra stof. In de winter is het monument open, maar er kan regen vallen en de onverharde paden worden dan drassig.

De dichtstbijzijnde luchthaven is Bodrum (BJV, Milas-Bodrum), op ongeveer 60 km afstand. Vanuit Bodrum of Marmaris is het ongeveer een uur rijden via de D330. Op de weg staan duidelijke wegwijzers naar „Stratonikeia Antik Kenti“. Zonder auto kunt u vanuit Yatağan met de lokale dolmuş naar het dorp Eskihisar reizen — de rit duurt 10–15 minuten. GPS-coördinaten van de ingang: 37°18′47″N 28°03′51″E.

Neem voldoende water mee — er zijn geen drinkautomaten op het terrein. Draag stevige schoenen met een stevige zool: het terrein is oneffen, met veel stenen en grind. Zonnebrandcrème en een hoofddeksel zijn verplicht bij warm weer. Als u geïnteresseerd bent in de inscripties op de blokken, neem dan een notitieboekje en een pen mee — een deel van de inscripties is niet gedigitaliseerd en niet overal gefotografeerd.

De Noordpoort met de aangrenzende nimfe is de hoofdingang van de antieke stad en een logisch startpunt voor de route. Vanaf de poort begint een geplaveide straat met zuilengalerijen die naar het centrum leidt. Loop er rustig doorheen: aan weerszijden zijn fragmenten van gebouwen, inscripties op stenen en sporen uit verschillende tijdperken te zien.

De Bouleuterion is een van de best bewaarde raadsgebouwen in Carië. Let op de inscripties op de binnenmuren: daaronder bevinden zich fragmenten van het edict van Diocletianus over de prijzen uit het jaar 301 n.Chr. Vlakbij ligt een indrukwekkend gymnasium van 105 × 267 meter. Loop eens rond het gebouw om de omvang te zien: dit is een van de grootste gymnasiums van Klein-Azië.

Het Hellenistische theater, met een capaciteit van 10.000 tot 12.000 toeschouwers, ligt op de helling van een heuvel. De tribune is goed bewaard gebleven. Als u naar boven loopt, ziet u een panoramisch uitzicht over de hele nederzetting en de vallei — dit is het beste uitkijkpunt om een goed beeld te krijgen van de omvang van Stratonicea. Het is handig om hier even te pauzeren en uw oriëntatie te bepalen, voordat u verdergaat.

Breng op de terugweg van het theater een bezoek aan de bewaard gebleven Ottomaanse huizen van het dorp Eskihisar, met hun houtsnijwerk. Ze staan midden tussen de antieke ruïnes — vlak bij de overblijfselen van de agora, de stoa en de thermen. Dit contrast tussen de tijdperken geeft, beter dan welke tekst dan ook, de betekenis weer van Stratonicea als een monument met vele lagen.

Als u tijd over heeft, neem dan een bezoek aan het heiligdom van Hecate in Lagina – ongeveer 8 km ten noorden van Stratonicea – op in uw programma. Dit was in de oudheid de belangrijkste religieuze plek van Stratonicea, en beide bezienswaardigheden vormen een logische combinatie. Ook binnen handbereik liggen Mylasa (Milas) en het heiligdom van Labraunda in het westen. Dit alles kan worden gecombineerd tot een eendaagse route door Karië.